Euskaraldia eta haratago!

Dagoeneko jakingo duzuen bezala, badator Euskaraldia, azaroaren 23tik abenduaren 3ra hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa soziala. Honezkero izena emana izango duzue, ezta? Nola?!?! Batzuek oraindik ez duzuela argi zer eta zertarako den? Ai, ai, ai… ea hori argitzerik dugun…

Beno, egia esanda, Euskaraldia zertan datzan jakiteko, uste dut onena www.euskaraldia.eus atarira jotzea duzuela; bertan baino hobeto nik ez dizuet azalduko, ziur. Baina, tira, behin gaiari helduta, oinarrizkoena behintzat aipatuko dizuet.

Labur-labur esanda, nik esango nuke Euskaraldia erronka bat dela, honako erronka: euskaraz dakigunok 11 egunez euskara hutsez bizitzea geure eguneroko bizimodu arruntean (“ahobizi” rola). Eta horretan laguntzeko, euskara ulertzen dutenek haiekin euskaraz egitera animatuko gaituzte, txapa identifikagarri batzuen bidez (“belarriprest” rola). Erraz ulertu da, ezta?

Eta ariketa sozial honen helburu nagusiak hauexek lirateke:

  • Inoiz baino euskaldun gehiagok inoiz baino euskara gehiago egitea, hau da, euskaraz dakiten guztiak euskaraz hitz egiten jartzea.

  • Euskaldun horiek erdaraz erantzun baina euskara ulertzen dutenekin euskaraz hitz egiten jarraitzea, hizkuntzaz ez aldatzea.

  • Uste baino gehiagotan eta gehiagorekin euskaraz bizi gaitezkeela ohartzea.

Hori guztia beteko balitz, ez izan zalantzarik, aspaldian baino euskaldunagoa izango litzateke Euskal Herria, baina, jakina, hori guztia betetzeko funtsezkoa da 11 egun horietan geure buruetan “klik” bat egitea, ohitura aldaketa bat burutzea, alegia. Eta hori ez da hain gauza erraza, ohiturazko animaliak baikara, eta ohitura zaharrak utzi eta berriak hartzeak ahalegina eskatzen du.

Hain zuzen ere, horregatik izango da ariketa soziala: zure hizkuntza ohiturak aldatzea, ondokoek betiko moduan jarraitzen duten bitartean eta, gainera, zeu zertan ari zaren jakin eta ulertu gabe, nekeza eta zaila izan daiteke; denok jakinik zertan ari garen eta, gainera, guztiek helburu bera (hizkuntza ohitura aldatzea) baldin badugu, berriz, kontua errazagoa eta arinagoa bihur daiteke.

Orain argiago gelditu da zer den Euskaraldia? Orduan, animatuko zarete parte hartzera, ezta? Oso ondo, oso ondo, ez nuen gutxiago espero. Aurrerapauso ederra izan daiteke euskararen biziberritzean.

Baina nik ez nuke horrela utzi nahi kontua eta, izenburuan diodan bezala, haratago joan nahiko nuke. Euskaraldiak, aurreko guztiaz gain (eta ez da gutxi!), beste gauza bat lortzeko ere balio izatea nahi nuke: euskaldunok ohartzeko dena ez dagoela norbanakoon esku, euskararen egoeraren ardura guztia ez dagoela geure hizkuntza ohituretan soilik, badirela geure borondatearen gainetik dauden oztopoak. Zertaz ari naizen?

Honetaz, besteak beste: oraindik euskararik jakin eta ulertuko ez duten belaunaldiak sortzen direla (A ereduan, gehienbat; eta ez du axola gutxi diren, denok ongi baitakigu “noentiendotar” bat nahikoa dela hamar euskaldun erdaraz hizketan jartzeko); erakunde gehienek erdara hutsez funtzionatzen dutela eta, euskarazko tratua nahi izanez gero, berez desatseginak diren tramiteak zaildu eta luzatu egiten direla (bestela, proba egin ezazu osasun-etxe, komisaldegi edota epaitegi batean); euskarak, sarriegitan, jarraitzen duela langile publiko izateko ezinbesteko baldintza izan gabe; ustez geure zerbitzura dauden zenbait polizia autonomikok, herritarrak euskarazko tratua exijitzean, isunak jartzen dituztela, eta ez dela ezer gertatzen (uda honetan halako bi kasu izan dira: bata, Bilboko Aste Nagusian; bestea, Donostian); kirol epaileek kirolariei euskaraz egitea debekatzeko edo euskaraz egiteagatik lehiatik kanporatzeko eskubidea dutela pentsatzen dutela (begiratu Donostiako X. Emakumezkoen Triatloian gertatutakoa)…

Tira, eta hau guztia gehienbat Euskal Autonomia Erkidegoaz ari naizela! Pentsa zenbat oztopo Iparraldean eta Nafarroa Garaian!

Beraz, inozentea izatea litzateke pentsatzea dena norberaren esku dagoela, geure borondatea baino ez dela behar euskararen egoera aldatzeko. Ez, ez da nahikoa. Geure borondatez egiten dugun hizkuntza hautua garrantzitsua da, bai, baina horrekin batera ezinbestekoa dugu erakundeetatik euskaraz bizitzea oztopatzen diguten trabak kentzeko lanari ekitea, eta maizegi ez da egiten.

Hori dela eta, benetan espero dut Euskaraldiak balio izatea euskaldunok aktibatzeko, baina ez euskararen erabiltzaile aktibo izateko bakarrik, baita euskaldun bezala euskaraz bizitzeko dugun eskubidea aktiboki defendatu eta aldarrikatzeko ere.

Ez dezatela ardura guztia herritarron bizkarrean jarri! Guk geure partea egingo dugu Euskaraldian, noizko erakundeek eurena?

Eneko Oiartzabal Gerriko

Hondarribia aldizkarian 2018ko urrian argitaratua

“Zuek bultza hortik, eta guk hemendik tira”

Uda igaro den honetan, eta horrekin batera ikasturte berria hasi dugularik, oso aproposa iruditu zait gure herriko gazte/ikasleen inguruan aritzea. Baina oraingo honetan, neure buruaz pixka bat aspertuta edo, mezulari huts izatera mugatuko naiz, nire iritziak hilero jasaten baitituzue, eta irakurleek ere ziur aski izango duzue haize freskoaren beharra.

Hona ekarri dudan testua Pako Agirrek idatzia da, une jakin batean barne-barnetik ateratako adierazpen hunkigarria. Antza denez, gutun hau Talaia Institutuko arduradunei eman zien, eta hauek, berau irakurritakoan, guraso guztiei zabaltzea erabaki zuten. Hain zuzen ere, guraso horietako baten bidez heldu da nire eskuetara, eta Pakoren baimenarekin ekarri dut hona, “harekin egokien iruditzen zaizuna egiteko”.

Gauzak horrela, hemen behean duzue testua. Ziur nago adierazpen itxuraz xume baina zintzo eta zuzen honek, era batera edo bestera, ez zaituztela indiferente utziko.

Hortaz, goazen harira! Honatx gutuna:

Jaun-andre estimagarri horiek:

Lehenengo eta behin, gutun honekin esan nahiko nizueke ez nukeela kritika suntsitzailea egin nahi, eraikitzailea baizik, ez bainaiz nor besteen lanetan sartzeko. Baina norbaitek bihotzean min sumatzen duenean sendagilearena jo behar duela uste dudanez, zuengana jotzen dut, zuek ere baitzarete, kasu honetan, sendagileak.

Hirurogei eta hamar urteko pertsona naiz, hondarribiarra, gurasoengandik ikasi nuen euskara, eta hain maite dut nire hizkuntza non, orain, lan-erretiroa hartu ondoren, hobetzeari eman diodan.

Neure buruaren aurkezpena egin ondoren, harira joan nahiko nuke.

Joan den astean, ez dakit zein egun zen, goizeko hamaiketan Butron pasealekutik nenbilela, Institutuko gazte andana ikusi nuen. Taldetan banaturik zeuden, eta «ginkana» joko batean edo zebiltzan. Hurbiltzen nindoala, batzuk gaztelaniaz zebiltzala aditu nuen. Ziztada sumatu nuen bihotzean. Aurrera jo, eta hurrengoak berdin ari zirela, eta hurrengoak eta hurrengoak ere bai. Ziztada infartua bilakatu zen.

Pentsatzen jarri nintzen, batzuetan hori ere egiten baitut, eta neure buruari galdetu nion: Zer egin diagu gaizki? Zertarako balio izan dik urteetan zenbait jendek egindako lana? Zerbait lortu al diagu? Erantzunik gabeko galdera asko, gehiegi, agian.

Hasieran esaten nuen ez nuela kritika suntsitzailea egin nahi, eraikitzailea baizik, eta hala da. Badakit eskolak ezin duela hau konpondu, ez, behintzat, bakarrik eskolak. Badakit etxekook ere egin, eta ekin behar dugula, baina, bien bitartean, honela gaude; Francok berak suntsitu ezin izan zuena, guk geuk suntsituko dugu.

Ez dakit zer egin dezakezuen zuek; nik zer egin dezakedan badakit, eta egingo dut, ez dudarik izan.

Zuek bultza hortik, eta guk hemendik tira, ea denon artean kapaz garen egoerari buelta emateko.

Mila esker zuen ulertzeagatik, eta barkatu zerbaitetan faltatu izan badut.

 Pako Agirre

Eman dizue zer pentsatua, ezta? Niri bai, eta bereziki azpimarratuko nuke, etsipenetik sortzen bada ere, batez ere mezu itxaropentsua dela Pakorena. Izan ere, etsipenari aurre egiteko modu bakarra, bizinahia galdu ezean behintzat, gauzak alda daitezkeela pentsatzea baita: ezina ekinez egina, alegia. Eta hortxe dago hitz gakoa, nire ustez: “ekinez”. Aurten badugu ekiten hasteko aukera paregabea: Euskaraldia, gure hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa.

Beraz, badakizue, “zuek bultza hortik, eta guk hemendik tira”, eta ziur denon artean kapaz izango garela egoerari buelta emateko. Besterik ez da behar: ekin eta aurrera!

Eneko Oiartzabal Gerriko (baina Pako Agirreri esker!)

Hondarribia aldizkarian 2018ko irailean argitaratua

Ustezko neutraltasunak ezkutatzen duena

Pertsona batzuen jarrerak orain dela urte dexente ikusitako film bat ekartzen dit gogora: No man’s land, En tierra de nadie espainolez. Danis Tanovic-ek zuzendu zuen 2001ean, Jugoslaviako guda hartuta hizpide, eta horretarako, egoera bitxi batetik abiatzen da: bi suren artean harrapatuta eta elkarrekin gelditzen diren alde banatako bi soldaduren istorioa. Gomendagarria benetan!

Baina, tira, filma “saldu” eta gero, noan harira. Gauza da filmean Nazio Batuek bidalitako Kasko Urdinak agertzen direla, “bake indar” gisa, bi aldeekiko neutral. Bada, bertan Kasko Urdin frantses batek zera zioen, haiek betetzen zuten paperarekin kritiko: neutrala izatea ez da bakearen alde egitea, indartsuenaren alde egitea baizik.

Eta horixe bera da, hain zuzen ere, jarrera batzuek oroitarazten didatena. Baina zein jarrera dira horiek? Hona pasadizo batzuen bidez azalduta.

Izen “euskaldunegiak”

Halaxe esan zidan batek, bai, etortzekoa den semearen izen aukerak zein ziren aipatu nionean. Berak izen “neutroagoak” proposatzen zizkidan, “kosmopolitagoak”; badakizu, ezin gara gure mundu “txiki” honetara mugatu, nazioartekoak izan behar dugu eta abar eta abar.

Nik, ordea, diskurtso horri bi arazo ikusten dizkiot. Lehena da ez dagoela jatorririk gabeko izenik, “neutrorik”. Kosmopolitatzat hartzen direnek/dituztenek ere badute berea, hori bai, herri indartsuena normalean. Beraz, nik ez diot inori esango zein izen jarri bere seme alabei, eta ez dut arazorik izen ustez kosmopolita horiekin ere, baina ez zait batere zentzugabea iruditzen Euskal Herriko ume euskaldun batek izen euskalduna izatea.

Eta honekin lotuta dator bigarren arazoa: pertsona honi ez litzaioke burutik pasa ere egingo ingeles bati izen “ingelesegia” duela esatea, edo italiar bati, edo frantses bati; ezta herrialde txikiagoko bati ere, esaterako, holandar edo suediar bati.

Hitz gutxitan esanda: diskurtso ustez kosmopolita hori faltsua da. Ez da, ez neutroa, ez nazioartekoa, baizik eta indartsuen aldekoa, euskaldunoi gainerako herrien parekoak ez garela esaten diguna, eta horregatik besarkatu behar omen ditugu beste herri handiago edota “errespetagarriagoen” izenak.

Okerrena da pertsona hauek ez direla faltsukeria horretaz ohartzen, eta benetan uste dutela haien jarrera/diskurtsoa oso irekia eta kosmopolita dela; baina ez, benetan ez dira kosmopolitak, “kosmopaletoak” baizik.

Zein erradikala zaren, beti euskaraz!

Tabernako barran, aurrean latinoamerikar itxurako zerbitzaria, eta nik “bi kaña eta gintonic bat, mesedez”. Pixka bat arraro begiratu dit eta nik berriro errepikatu diot lehen esandakoa, baina oraingoan kopuruak hatzekin adieraziz. Oraingoan bai, “vale” esan eta eskatutakoa prestatzeari ekin dio. Orduan, ondoan zegoen lagunak bota dit: “Jo, Eneko, zergatik egiten diozu euskaraz, ez al duzu ikusten atzerritarra dela?”. Eta nik erantzun diot: “Horregatik errepikatu diot, modu oso onean eta atzamarrekin lagunduta. Orain, behintzat, “bat” eta “bi” ezagutzen ditu. Gainera, zuk nola zenekien ez dakiela euskaraz? Gaztea da, bertan ikasitakoa izan zitekeen, eskolan, edo euskaltegira joaten da eta praktikatzeko irrikaz dago”. Lagunak begirada okertu eta esan dit: “Zein erradikala zaren, beti euskaraz egiten duzu, berdin zaizu nor dagoen aurrean!”, eta nik, ordurako bere jarrerarekin nekatuta, bota diot: “Zu bezain erradikala! Nik, badaezpada, lehen hitza beti euskaraz egiten dut, bai, hala bizi naizelako (edo hobe esanda, hala bizitzen saiatzen naizelako); baina zuk ere, badaezpada, lehen hitza beti erdaraz egiten duzu, hala bizi zarelako. Beraz, niri ez etorri kontu eske edo akusazio faltsuekin!”.

Amorratzen nau horrek, haien espainoltasuna normaltasun eta “neutraltasun” osoz bizi dutenek zeu akusatzea, zergatik eta zuk zeure euskalduntasuna normaltasunez bizitzen saiatzeagatik, hau da, haiek egiten duten gauza bera egiteagatik.

Bitartean, zerbitzariak edariak atera eta kobratu dizkit. Kanbioak itzultzean, “eskerrik asko” eta irribarretxo batekin agurtu nau.

Ze, “panfletoa” irakurtzen?

Horixe omen da Euskal Herriko euskarazko egunkari bakarra, “panfletoa”. Gipuzkoan salduena den egunkaria, berriz, “objektiboa” eta “neutrala” da. Zein ausarta den ezjakintasuna!

Ez dut ukatuko, noski, Euskal Herriko euskarazko egunkari bakarrak bere “posizioak” dituenik: Euskal Herria du abiapuntu, eta gainerakoa atzerria da, alegia, Euskal Herriak (osoak) ezartzen duela “hemen” eta “han” arteko muga; Euskal Herri osoko albisteak ematen ditu, honela “gu, euskaldunak” ideia sustatuz, hau da, euskaldun guztiok (berdin du zein estatutan edo lurraldetan bizi) Herri berekoak garen ideia bultzatzen du; Espainiaz bezainbeste hitz egiten du Frantziaz (azken batean, egunkari honen ikuspuntutik biak baitira atzerria); euskarari eta euskarazko kultur sorkuntzari (literatura, zinema, antzerkia, musika…) zentralitatea ematen dio, baina horrek ez du esan nahi gainerakoei tokirik ematen ez dienik; eta abar.

Orain, hori guztia onartuta, goazen Gipuzkoan salduena den egunkariaren ikuspegia agerian uztera: Espainia (estatua) du abiapuntu, eta gainerakoa (Ipar Euskal Herria barne) atzerria da, hau da, Espainiak ezartzen du “hemen” eta “han” arteko muga; euskaldunen arteko banaketa eta “probintzianismoa” indartzen du, batez ere gipuzkoar eta bizkaitarren arteko etsaigoa auspotuz, baina baita Iparraldeko euskaldunak “frantses” bezala eta Nafarrokoak “nafar” bezala aurkeztuz ere, eta horrekin bigarren mailako “hemen” eta “han” bat sortzen du, probintziari dagokiona, “gu, gipuzkoarrak; gu, espainolak” ideia sustatuz, hau da, euskaldunok Herri berekoak ez garen ideia bultzatzen du; Espainiako albisteek, Frantziakoekin alderatuta, zentralitate osoa dute (azken batean, egunkari honen ikuspuntutik “gu” espainolak gara eta “haiek” frantsesak, kitto); euskarak eta euskarazko kultur sorkuntzak ia ez dute tokirik, bazterrekoak dira, eta aipatzen direnean ere gehienetan kutsu folklorikoz tratatuak dira, eta euskara ia beti “inposición” edo “coste” hitzekin lotuta joan ohi da; eta abar.

Hortaz, bai, egunkari bakoitzak bere ikuskera du, eta norberak jakingo du zein nahiago duen. Baina arriskutsuena da ez ohartzea guztiek dutela ikuspuntu jakin bat, horrela sartzen baitigute haien ikuspegia buruan konturatu ere egin gabe.

Azken batean, horixe da ustezko neutraltasunaren alderdi maltzurrena, engainatu egiten duela. Diskurtso hegemonikoak (boteretsuenak) bere ideologia eta ikuskera ezkutatu egiten du egia objektibo eta absolutuaren (neutraltasunaren) itxurapean, eta pertsonok, “neutral” eta “objektibo” izan nahi horretan, ez gara ohartu ere egiten indartsuenen diskurtso eta jarrerak “irentsi” baizik ez ditugula egiten.

Hau da hau… Bai gezur borobila, neutraltasunarena!

Eneko Oiartzabal Gerriko

Hondarribia aldizkarian 2018ko abuztuan argitaratua

 

 

 

Nola arraio lortu euskaldun izatea?

“Euskaraz egiten jakinda” erantzun lezake jende askok eta, hein batean, ez litzaioke arrazoirik faltako, baina nahikoa al litzateke euskaraz egiten jakitea euskaldun izateko? Euskal Herria euskalduna litzateke bertakoek euskaraz jakite hutsarekin?

Gauza da askotan “euskaldun” hitzak esanahi lauso eta zalantzagarria izan ohi duela, nahasmena sortuz: zer da? Euskal Herrian bizitzea? Euskaraz jakitea? Euskaraz bizitzea? Eta, hain zuzen ere, nahasmen hori argitzeko asmoz idatzi nuen aurreko hileko artikulua (Zer arraio da euskaldun izatea?). Berau irakurri duenak jakingo du ez dela gauza bera “euskal herritar”, “euskaradun” edo “euskaldun” izatea, eta euskaldun izateko, euskaraz jakiteaz gain, euskaraz bizitzea ezinbestekoa dela; bestela, lehen paragrafoko galderari erantzunez, Euskal Herria ez bailitzateke euskalduna izango, ezta bertakoek euskaraz jakinda ere.

Hala, artikulu horretan, azken galdera bat plazaratzen zen: nola egin gure seme-alabak, euskaradunak ez ezik, euskaldunak ere izateko? Bestela esanda: nola arraio lortu (norbera/gazteak/guztiok) euskaldun izatea? Galdera potoloa eta erantzuten zaila, errazagoa baita euskaldun izatea zer den esatea, baina nola lortzen den hori? Lerrootan saiatuko naiz, xume-xume bada ere, horri erantzun bat ematen.

Nire uste apalean, bi bide nagusi daude euskaradunak euskaldun izatea lortzeko:

Batetik, kontzientziazioa. Kontziente izan behar dugu euskaldun izateko euskaraz bizi behar dugula; jakiteak ez duela askorako balio, ez badugu erabiltzen; Euskal Herria izen huts bat baino ez dela izango, bertakoak ez badira euskaraz bizi; bi hizkuntza edo gehiago jakiteak ez duela esan nahi gauza bera denik batean edo bestean aritzea; Herri izaera euskarak ematen digula, eta hori ez dela museoetan edo EGA tituluetan gordetzen den zerbait, baizik eta egunero bizitzen eta eraikitzen dena. Hitz gutxitan: gure izatearen erdigunean jarri behar dugula, aita edo ama, aitona edo amona, arrantzalea, nekazaria, medikua edo garbitzalea… izatea bezainbeste, gutxienez.

Eta bestetik, euskal elebidun izatea. Elebidun guztiak ez baitira berdinak: bi hizkuntza ondo jakinda ere, badira erdaraz hobeto eta errazago (“naturalago” nahi bada) moldatzen direnak, badira bietan berdintsu moldatzen direnak, eta badira euskaraz hobeto moldatzen direnak ere. Kontuan hartzen badugu “elebidun orekatuak” edo bietan berdintsu moldatzen direnak oso eskasak direla errealitatean (balantzak ia beti jotzen baitu batera edo bestera), dudarik gabe euskal elebidunak dira erabilera bermatuko dutenak, euskaraz biziko direnak.

Eta nola lortzen da euskal elebidun izatea? Bada euskaraz ahalik eta gehien biziz. Inuitek dioten bezala, hizkuntza baita erabiliaren erabiliaz zorroztu egiten den tresna bakarra. Bai, badakit, hau da hau sorgin gurpila! Euskaraz bizitzeko (euskaldun izateko) euskal elebidun izan behar, eta euskal elebidun izateko euskaraz bizi behar; beraz, nola egin hori? Bada, esate baterako, gure seme-alabei ingurunerik ahalik eta euskaldunena eskainiz (eskolan ez ezik, baita etxean, kirolean, musikan, telebistan… ere), horrek euskaraz bizitzera bultzatuko baititu eta, horrela, euskara izango baita gehien “zorroztuko” zaien hizkuntza.

Hortaz, horra euskaldun izatea lortzeko bi bide. Gainera, biak nolabait lotuta daude: kontzientzia maila altua duenak euskaraz bizitzeko ahalegina egingo du, horrek euskara “zorroztea” eragingo dio, eta azkenean euskara erdara baino “naturalago” aterako zaio, euskal elebidun bilakatuz (lehendik ez bazen); euskal elebidunak, berriz, hain natural biziko du euskaraz bizitzearena, ez zaio burutik pasa ere egingo euskaldun izan daitekeenik euskaraz bizi gabe.

Tira, ez ezazue hau guztia goi mailako zientziatzat hartu, nire burutazioak baino ez dira-eta. Beharbada gaian adituagoak eta arituagoak direnek beste bide batzuk planteatuko lituzkete, edo nik adierazitakoei ñabardurak egingo lizkiekete, edo “baina” batzuk ere aipatuko lituzkete… Beharbada zeuk ere, irakurle. Baina lehen begirada batean, behinik behin, horiek biak bururatu zaizkit niri.

Eta amaitzeko, jarraian letorzkeen galderak: hori (kontzientziazioa eta euskal elebidunak izatea, alegia) lortzen ari al gara? Euskaraz dakien jendea zer da gero eta gehiago, euskalduna ala euskaraduna? Aurrerantz al goaz? Hauek bai behar dutela azterketa luzea, sakona eta ñabarduraz betea. Ea beste batean…

Eneko Oiartzabal Gerriko

Hondarribia aldizkarian 2018ko uztailean argitaratua

Baina zer arraio da euskaldun izatea?

Euskal Herrian bizitzea? Euskaraz jakitea? Eguneroko bizitza euskaraz egitea? Nahasmen handia sortzen da maiz “euskaldun” hitza erabiltzean: batzuetan, zenbaitek adiera batez erabiltzen dute, eta beste batzuek, beste batez; beste batzuetan, pertsona berberak esanahi bata edo bestea eman diezaioke, egoera edota testuinguruaren arabera; eta, azkenik, badira nahasmen edo zehaztasun falta hori baliatzen dutenak errealitatea ezkutatu eta denak berdintzeko.

Baina argi dago ez direla gauza bera: Ala gauza bera al litzateke euskaraz ez dakien jendez osatutako Euskal Herria, euskaraz jakin bai baina erabiltzen ez duenaz osatutakoa eta euskaraz bizi direnez osatutakoa? Zalantzarik gabe, ez.

Gauzak horrela, zer arraio da euskaldun izatea? Norbaitek hitzaren jatorriari errepara liezaioke eta esan euskalduna “euskara duena” dela, baina, jatorriak jatorri, hitzak aldatuz doaz gizartea aldatuz doan bezala, eta sarritan hasierako esanahi hori, iragana, ez zaigu baliagarria izaten etorkizuna eraikitzeko. Hori dela eta, nik beste nonbaitetik jo nahiko nuke: hiru adiera horietatik zein da euskal hiztun komunitateak behar duena biziraupenerako? Hau da, herri bezala, zeinek berma diezaguke etorkizuna? Nire ustez, hortxe dago koska.

Hala, euskalduntzat Euskal Herrian bizi direnak hartuko bagenitu, etorkizunean Euskal Herria izen huts bat baino ez litzateke izango, Cartagena den bezala, adibidez, cartagotarren arrastorik gabea, esanahirik gabeko izen bat besterik ez.

Eta horren ordez, eta izenaren jatorri etimologikoari helduz (euskalduna, “euskara duena”), euskaldun izatea euskaraz jakitea dela erabakiko bagenu, aurreko emaitza berbera izan genezake: euskal hiztun komunitaterik gabeko Euskal Herria, non euskaraz jakitea ingelesa jakitearen parekoa den: jakin bai, baina norberarena ez den hizkuntza, ”arrotza” edo “bestea” bezala sentitzen dena, erabiltzen ez dena; edo are okerrago, hizkuntza hil baten azken arrasto gisa ikusten dena, egunerokotik kanpo, “erritual” jakinetara mugatua. Ez al da hau, gauzak aldatu ezean, behintzat, Irlandan gertatzen ari dena?

Hortaz, gaur gaurkoz nik argi dut: euskaraz bizi direnak dira euskaldunak, kitto. Besteak izango dira euskal herritarrak (bertan bizi direlako) edo euskaradunak (euskaraz dakitelako), baina ez euskaldunak, euskaraz bizi direnak baitira herriaren, hiztun komunitatearen etorkizuna ziurta dezaketen bakarrak.

Horrela, hasieran aipatutako hiru adierak, hitz eta esanahien arteko nahaste-borrastea eragiten dutenak, argitu ditugulakoan nago. Hiru esanahi, hiru hitz: euskal herritarrak, euskaradunak eta euskaldunak. Eta azken hauek euskal etorkizunaren berme bakarrak.

Orain, gauzak argituta, zera galdetu beharko genuke: zer etorkizun ari gara eraikitzen? Zer nolakoak dira belaunaldi berriak? Azken batean, zer dira gure seme-alabak? Euskaldunak, euskaradunak ala euskal herritarrak? Zintzotasunez erantzunda, etorkizuna nolakoa izan daitekeen atzeman eta bertan eragiteko aukera ona izango genuke.

Eta belaunaldi berrietan euskaldun gutxiegi daudela ondorioztatuko bagenu, beste honako hau galdetu beharko genuke: nola egin gure seme-alabak, euskaradunak ez ezik, euskaldunak ere izateko? Galdera honi erantzuna emateko gai bagina, lan erdiak eginak genituzke. Baina, jakina, hau ez da erraza erantzuten, eta luze jo lezake, gainera.

Beraz, hobe hori beste baterako uztea, eta lehenbiziko galderarekin hastea: nire inguruan zer nolakoak ikusten ditut belaunaldi berriak? Azken finean, zer dira gure seme-alabak eta euren lagunarteak? Euskaldunak, euskaradunak ala euskal herritarrak? Ezinbestekoa baita, ezertan hasi baino lehen, diagnostiko egokia egitea.

Eneko Oiartzabal Gerriko

Hondarribia aldizkarian 2018ko ekainean argitaratua

Lehen inpresioaren garrantzia

Batzuetan badugu joera pentsatzekoa gu garela geure ekintzen jaun eta jabe osoak, geuk egiten dugun guztia geure baitatik hala atera delako egiten dugula, inolako baldintzapenik gabe: nire nahiak, desirak, gustuak neureak baino ez dira, eta horien arabera egiten dudana, neuk hala nahi dudalako egiten dut, kitto. Ai, hain erraza balitz!

Errealitateak, baina, erakusten digu gauzak ez direla hain sinpleak; bestela, egin honako galdera hauek zeure buruari eta pentsatu une batez: zergatik gustatzen zaizkit otarrainxka (langostino) egosiak eta ez matxinsalto erreak? Zergatik nahiago dut futbola eta ez errugbia? Zergatik janzten ditut galtzak eta ez txilaba? Eta zergatik takoidun zapatak eta ez mokasinak?

Nik esango nuke nahiko argi dagoela, ezta? Gure ingurunean gizarte-ohitura horiek direlako nagusi. Jakina, zorionez pertsonok ez gara automata hutsak eta badugu gizarte-ohitura horien gainean erabakitzeko gaitasuna, baina praktikan zenbaterainokoa da hori?

Pentsa dezagun pixka batean: egon daiteke norbait otarrainxka egosiak atsegin ez dituena, eta Indian jandako matxinsaltoak asko gustatu zitzaizkiona, baina gero etxean prestatzen al dituzte matxinsalto erreak bere gatz puntuan? Edo badago jendea errugbia edo eskubaloia nahiago duena futbola baino, baina zergatik da hemen futbola kirol erregea, eta Baionan, berriz, errugbia? Edo egon daiteke udan hondartzara txilaba batez jantzita joatea nahiago duenik, baina zergatik janzten ditugu gehienok galtza bakeroak? Edo badira emakumeak takoidun zapatak inoiz janzten ez dituztenak, baina zenbat joaten dira mendiko botekin ezkontza edo familia-ospakizun batera? Eta zergatik ez daude gonak edo takoidun zapatak janzten dituzten gizonezkoak?

Ez, ezin da ukatu gure ingurunean nagusi diren joerek asko baldintzatzen dituztela gure gustu eta nahiak. Eta hain geure barnekotzat eta hain propiotzat ditugun desira eta nahietan, gustu eta zaletasunetan inguruneak halako eragina baldin badu, nola ez du eragingo ba, garrantzi gutxiagokoak edo “axalekoagoak” iruditzen zaizkigun eguneroko jokabide txikietan?

Horren erakusle dugu, adibidez, lehen hitza euskaraz egitearen kontua: parekoak zein hizkuntzatan esaten digun lehen hitza, geuk ere hizkuntza horretan bertan erantzungo diogu, ia ziur. Gure hizkuntza-jokabidea parekoarengatik zeharo baldintzatuta egon ohi da, eta hortxe lehen hitza euskaraz egitearen garrantzia. Zein garrantzitsua den lehen inpresioa!

Eta, hain zuzen ere, ia oharkabean igaro ohi zaigun lehen inpresio bat ekarri nahi dut gaur hona: hizkuntza-paisaiarena, hau da, gure herriko denda, taberna eta bestelako tokiek zein hizkuntzatan “agurtzen” gaituzten, nola “aurkezten” zaizkigun eta zein “lehen inpresio” ematen diguten. Izan ere, askotan garrantzi gutxi ematen zaion arren, edozein establezimendutara sartzen garenean, honek agurra egiten digu bere errotulu eta kartelekin (prezioak, produktuen izenak, oharrak…), eta horrek bezerook erabiliko dugun hizkuntzan eragina du.

Noski, lehen esan bezala, gizakiok ez gara automata hutsak eta badugu nola jokatu erabakitzeko ahalmena. Gainera, bestelako aldagaiak ere sartzen dira jokoan, esate baterako, establezimenduko langilea/jabea ezagutzen dugun ala ez. Baina lepoa jokatuko nuke, Hondarribiko denda eta taberna guztietako hizkuntza-paisaia euskara hutsez balitz, nabarmen igoko litzatekeela euskararen erabilera. Establezimenduetako errotulu eta kartelak aldatuta soilik. Ez didazuela sinesten? Zuen eta zeuen ingurukoen jokabideak aztertzera animatzen zaituztet, eta ikusiko duzue nola uste dugun baino gehiago eragiten digun.

Beraz, albora ditzagun “pertsonok nahi dugun bezala jokatzen dugu, libre gara nahi duguna egiteko” moduko mantrak, eta jabetu gaitezen zenbateraino baldintzatuta gauden inguratzen gaituenarengatik. Horrela, ingurune hori nahi dugunaren alde erabil dezakegula ohartuko gara, eta hizkuntza-paisaiari dagokionez, kalean paseotxo bat ematea baino ez dago, ikusteko oraindik zenbat egin dezakegun gure herriko denda, taberna eta bestelako tokiek “agurra” euskaraz egin diezaguten.

Eneko Oiartzabal Gerriko

Hondarribia aldizkarian 2018ko maiatzean argitaratua

Basque Country “cool” & “guay”

Badakit euskaldunok konplexuz beteta gaudela geure hizkuntzari dagokionez: txikia dela, arraroa dela, zaharra dela (ez modernoa)… Eta, jakina, ideia hori berretsi egingo dute ondoan ditugun hizkuntza latinoekin alderatzen dutenek, horiek handiak baitira eta elkarren antzeko. Baina ikuspegia zertxobait zabaltzen duenak ikusiko du badirela munduan gurea baino hizkuntza txikiagoak (izan ere, gehienak halakoxeak dira), arraroa ala arrunta izatea erlatiboa dela (txinatar batentzat zein ote da arraroagoa, euskara, gaztelania ala alemanera?). Eta txikiak edota ondokoekiko ezberdinak izategatik ez dabiltza guztiak konplexuz beteta, ikus, bestela, islandiarrak eta finlandiarrak, hurbileko kasu batzuk aipatzearren.

Beraz, argi dago konplexu horiek hizkuntzaren beraren ezaugarriengatik baino, egoera soziolinguistikoarengatik gertatzen direla/zaizkigula: azken mendeetan azpiratua, zapaldua, gutxietsia eta barregarri utzia izan da euskara eta euskaldunak, eta horren zama oraindik ere gainean daramagu, guztiz kendu ezinik.

Baina ez nuen pentsatzen gaur egun oraindik hainbestekoa zenik konplexu hori, eta berau kentzeko ahalegina egitetik urrun, indartu egiten duen joera ridikulu batek gurean hainbesteko indarra hartuko zuenik. Guztiari ingelesezko izena jartzeaz ari naiz, horixe bera gertatu baita orain gutxi egin den Euskal Herriko Itzuliarekin. Ez diote Itzulia Basque Country izena jarri ba?!?! Hori bakarrik behar genuen!

Hala ere, esan behar da ez dela gauza berria, ez. Hor ditugu Bilbao Exhibition Center, Basque Culinary Center, Gipuzkoa Basquet Club… Baina oraingoan ez dute gauza berri bat sortu ingelesezko izenarekin, baizik eta lehendik ere bazegoen eta bere izena zuen zerbaiti aldatu diote izena. Horrela, hasieran gauza “puntuala” zirudiena joera orokor eta gero eta jasanezinagoa bilakatzen ari da, eta anekdota huts izatetik haratago igaro dela iruditzen zait.

Horren erakusle, beste adibide bat: orain gutxi Ficoban garagardo-azoka bat antolatu zuten, asteburu batez egin zena. Ba al dakizue zein izan zen haren izena? Bask´n Brew Beer Festival, ez gehiago, ez gutxiago. Harrapazank! Eta ez pentsa atzerritarrez bete zenik, ez, izenak dioen bezala, euskal garagardo ekoizleak izan baitziren bertako protagonistak, eta bezeroak ere, ia denak euskal herritarrak. Beraz, aitzakia gutxi.

Baina irudipena dut zenbaitetan ingelesezko izena jartzen dela euskaldunok ez kexatzeko: halakoetan, sarri(egi)tan, euskararen presentzia hutsaren hurrengoa izan ohi da eta gaztelania (edo frantsesa) jaun eta jabe, baina, antza denez, ingelesezko izena jarrita, uste dute euskararen bazterketa hori ezkutuan gelditzen dela, disimuluan-edo, besteok ergelak bagina bezala…

Eta, hain zuzen ere, horixe gertatu da Itzulia Basque Country-rekin, kontua are mingarriagoa eta iraingarriagoa bihurtuz: izen ofizialei muzin egin eta “Elgueta” edo “Igueldo” modukoak jarri dituzte lasterketako karteletan. Hortaz, euskarazko izena baztertu, ingelesezkoa jarri eta, gainera, herrien izenak espainol garbian jarri, horiek bai, inolako konplexurik gabe. Hertzainak taldeak zioen bezala: “Hauxe duk, hauxe, gure destinu petrala!”.

Eneko Oiartzabal Gerriko

Hondarribia aldizkarian 2018ko apirilean argitaratua

 

Zer erein, hura bildu

Hasi da pixkanaka-pixkanaka udaberriaren epela agertzen, eta hasiak gara eguneko planak eta bidaiak antolatzen. Ziur zuk ere bidaiak egiten dituzula, ezta? Bada, halakoak egiteko zailagoa den sasoia, negu gorria, neuk bestelako bidaiak egiteko probesten dut: Antzinaroko inperioen garaira, Erdi Aroko erresumetara, mamut eta oreinak ehizatzen zituztenen leize-zuloetara… Eta oraingoan etorkizuneko Europara bidaiatzea erabaki nuen, geroak ere beti baitu bere xarma, ezta?

Bai, ondo irakurtzen ari zara, nik, neguan, tokietara ez, garai ezberdinetara bidaiatzea dut gogoko. Baina, aizu, bakoitzak bere apetak ditu: batzuek urruneko toki beroak atsegin dituzte, beste batzuek elurra dute nahiago, beste batzuek hiri handi eta grisak… Bada, nik garai ezberdinetara bidaiatzen dut.

Eta gauza da etorkizuneko Europan barrena nenbilela, agiri oso interesgarri bat heldu zela nire eskuetara, eta bertan jartzen zuena hona ekartzeko oso aproposa iruditu zitzaidan. Testua, berez, neoalemanieraz idatzita dago, 2025 urtean sortu zen/sortuko den Europar Inperioko hizkuntza ofizialean, baina garai honetako irakurleek uler dezazuen, neuk euskarara itzulita ekarri dut hona:

Europako Auzitegi Gorenak, Espainiako eta Frantziako Länderren (eskualde autonomoen) kexei erantzunez, honakoa ebatzi du:

  • Ezin da Erakunde Publikoetako lanpostuetarako deialdietan, baita Espainiako eta Frantziako Länderretako postuetan ere, hizkuntza erregionalak jakitea beharkizun gisa ezarri, hizkuntza nazionala –neoalemaniera- soilik dakiten gainerako herritarrentzat diskriminatzailea delako.

  • Erakunde publiko oro behartuta dago edonolako erakunde eta herritarrekin dituen harremanetarako sortzen dituen agiri eta dokumentu ofizialak europar guztion hizkuntza ofizialean, nazio-hizkuntzan –neoalemanieraz, alegia- egitera, baita espainiera eta frantsesa koofizialak diren lurraldeetan ere. Erabaki hau ez doa erregio-hizkuntzen aurka, berauek koofizialak diren eremuetan hizkuntza nazionalarekin batera erabiltzeko aukera izango dute-eta, betiere, hala nahi izanez gero.

  • Hezkuntza publikoan bermatuta egon behar da neoalemaniera komunikazio-hizkuntza gisa duen eskolaratze-eredua, gurasoek hala nahi izanez gero, baita nazio-hizkuntzaz gain beste hizkuntza ofizial bat duten Länderretan ere. Oroitarazi behar da erregio-hizkuntzan (kasu honetan, frantsesez edota espainolez) ikasteko eskubidea onartua badago ere, Europako hiritar guztiek nahitaez jakin beharreko hizkuntza bakarra hizkuntza nazionala dela, hau da, neoalemaniera.

Noski, erabaki hau ez zaie batere gustatu frantses eta espainolei, ezta gainerako erregioei ere, eta normala da. Alemaniarrei gainerakoen gainetik jarri izana leporatu diete, eta arrazoi osoz. Baina, nahiz eta niri ez gustatu batere neoalemanieraren posizio menperatzaile/inperialista hori, egia esan, ezin izan dut saihestu irribarre maltzur bat, frantses eta espainolak ataka horretan ikusita. Zeren eta akaso ez al da hori bera gaur egun haiek guri egiten digutena? Hala, “Odolkiak ordainetan!” izan da burutik pasa zaidan lehen gauza.

Eta esango duzu: eta epai horrek ez al die euskaldunei eragingo, ala? Edo desagertuta egongo gara ordurako? Edo herri burujabe bat izango gara eta horregatik erabaki horrek gurean ez du eraginik izango? Bada, ez dizut den-dena kontatuko, ezta? Bestela, bidaiatzeak misterioa eta xarma galduko luke.

Nik gauzatxo bat bakarrik esango dizut: segi dezagun jo ta ke lanean, gure gurasoek lehenago egin zuten bezala, eta horiek baino lehen gure aitona-amonek, munduko kultur-aniztasunarekin akabatzen ari den “sistema global” honen aurrean euskaldun gisa bizitzeko dugun eskubidea tinko defendatzen. Eta horrela eginez gero, baliteke etorkizunean hemen deskribatutako egoera iraganeko amesgaizto bat baino ez izatea euskaldunon oroimenetan.

Zeren eta, badakizu, denborak bakoitza bere tokian jartzen du: menperakuntza ereiten duenak, menperakuntza bilduko du; ezer ereiten ez duenak, ez du ezer bilduko; eta norberaren kultura ereiten duenak, kolorez betetako mundu bat bilduko du.

Eneko Oiartzabal Gerriko

Hondarribia aldizkarian 2018ko martxoan argitaratua

Zein motatako euskalduna zara?

Gure gizartean badago dena sailkatzeko obsesio bat, eta ni ere, zer demontre, ez naiz gutxiago izango. Artikulu honetan euskaldun moten sailkapen bat egitea erabaki dut, oso zientifikoa, eta norbera zein motatakoa den jakiteko test labur bat ere egin dut, gainera. Testa egitera animatzen zaitut, baietz asmatu zu zein motatakoa zaren!

Testa:

  1. Denda edota taberna batera zoaz eta bertako langileak ez du euskaldun bati dagokion sudur-mokoa (Cafes Aitona-koa, alegia), zein hizkuntzatan egingo diozu lehen hitza?

    a) Euskaraz, besterik ez dakit eta!

    b) Euskaraz, nire eskubidea da eta!

    c) Erdaraz, badaezpada ere!

    d) Erdaraz, nola bestela?

  2. Ligatzeko asmoz hurbildu zara harengana eta ez da euskararen aldeko jai bat, ezta baserritarrez janzten zaren egun horietako bat ere, zein hizkuntzatan egingo diozu lehen hitza?

    a) Euskaraz, zer erremedio!

    b) Euskaraz, euskalduna ez bada, ez zait interesatzen!

    c) Erdaraz, aukerarik ez galtzeko!

    d) Erdaraz, noski! Askoz ere sexy-agoa da!

  3. Turista bikote bat hurbildu zaizu, mapa batean toki bat adieraziz eta txineraz hizketan (besterik ez baitakite), zein hizkuntzatan emango dizkiezu jarraibideak?

    a) Euskaraz, txineraz ez dakit eta!

    b) Euskaraz, gure hizkuntza hori da eta!

    c) Erdaraz, errazago ulertuko dute, ziur!

    d) Erdaraz, hizkuntza unibertsal batean hobe!

  4. Lagunen artean zabiltzate euskaraz hitz egiten, bat-batean, pertsona bat hurbildu da erdaraz berriketan, zuk zein hizkuntzatan jarraituko duzu?

    a) Euskaraz, bestela ez bainaiz ondo moldatzen!

    b) Euskaraz, nik neureari eutsi behar diot, kosta ahala kosta!

    c) Erdaraz, errespetuagatik!

    d) Lagunartean euskaraz? Ni, behintzat, inoiz ez!

  5. Egunean jartzeko azken berriak irakurri nahi dituzu interneten, euskarazko egunkari batean ala erdarazko batean, non begiratuko duzu?

    a) Internet? Nik ez dut halakorik erabiltzen!

    b) Beti euskaraz! Euskaraz dagoen guztia irakurtzen dut, nahiz eta aspergarria izan, eta erdaraz dagoen ezer ez, nahiz eta interesgarria izan.

    c) Erdaraz, euskaraz hitz oso arraroak -ia ahoskaezinak- erabiltzen dituzte eta! Hori bai, “superkalifrajilistikoespialodoso” alderantziz ere esaten dakit.

    d) Internet euskaraz? Baina hori existitzen da?

Emaitzak:

Erantzun gehienak “a”: Azken Mohikanoa

Euskara da ondo menperatzen duzun hizkuntza bakarra, eta gainerakoekin, jakitekotan, trakets moldatzen zara. Zure espezieko azkenetakoa zara, azken Mohikanoa. Are gehiago, ziur aski ez zara benetan existitzen ere, eta iraganeko mamu bati idazten ari natzaio.

Erantzun gehienak “b”: Talibana

“Euskaraz bizi nahi dut” leloa muturreraino daramazu, Joxe Manuel Odriozola eta Pako Aristiren jarraitzaile sutsua zara, eta beti zabiltza eskubideak gora eta eskubideak behera. Batzuek, berriz, zure jarrera erradikaltzat dute, eta argi dute zurea erdaldunen aurkako Gurutzada Santua dela, inposizioa: zer izango da hurrengoa? Euskaraz normal-normal bizitzea? Taliban hutsa zara! Normal bizitzeko, dagoeneko baditugu gaztelania edo frantsesa, euskara zertarako?

Erantzun gehienak “c”: Zibilizatua

Zure leloa “Euskara asko maite dut” da, eta zure hitz gogokoena, “errespetua”. Taliban fundamentalistek ez bezala, zuk badakizu maitekorra izaten, eta ez du axola erdaldun bat egotea ehun euskaldunen artean, zeu beti egongo zara erdaldun hori etxean bezala, eroso-eroso sentiarazteko prest: guztiak erdaraz eta kitto! Hori bai, gero sedukzio-armak erabiliko dituzu -erdaraz, jakina- erdalduna euskarara erakartzeko, besteak beste, euskara zein zaharra, bitxia eta ederra -exotikoa- den esanez.

Erantzun gehienak “d”: Munduko hiritarra

Zuri euskarak bost, eta zure euskalduntasuna ia sekretuan daramazun horietakoa zara. Euskaraz bizi nahi izatea “txokokeria” hutsa iruditzen zaizu, mundu zabalari itxita egotea. Argi duzu munduko gatazka gehienen iturria nork bere herri, nazio eta hizkuntza defendatu nahi izatea dela. Zuregatik balitz, mundu osoan hizkuntza bakarra hitz egingo litzateke, hizkuntza unibertsal bat, oso “kosmo-polita” baitzara. Baina hori bai, zure kosmosa, polita baino, mugatua eta indartsuen kosmosa baino ez da. Izan ere, zuretzat unibertsalak herri eta nazio boteretsuen hizkuntzak dira -ingelesa, frantsesa, gaztelania…-, eta horiek bakarrik. Badaezpada ere, zuk esperantoaz, tutik ere ez.

Eneko Oiartzabal Gerriko

Hondarribia aldizkarian 2018ko otsailean argitaratua

Atzera begira, aurrera egiteko

2018an sartu berri gara eta une aproposa iruditu zait Blaganen ibilbideari errepasotxoa emateko. Bi urte dira Blagan Euskara Elkartea sortu zela; beraz, oraindik ibilbide laburra da gurea, baina uste dut hasia dela poliki-poliki bere fruituak ematen.

Kontzientzia hartu

Elkartearen lehen eginkizunetako bat kontzientziazioa da: Hondarribian, euskaldunok gehiengoa izanda ere, euskaraz bizitzeko oraindik asko falta den kontzientzia; izatez herri euskalduna garen arren, batez ere erdaraz bizi den herria garen kontzientzia.

 

blagan_eguna_05-768x576
Manifestazio-kale jira Blagan egunean, “Itxeki euskarari” lelopean.

Eta horretarako lehen pausoa, elkartearen beraren sorrera izan zen, Hondarribian euskararen etorkizunarekin arduratuta zegoen jendea biltzeko eta elkar ezagutzeko balio izan baitzuen. Hasiera horietan 35 bat lagun elkartu ziren, eta herrian kontzientzia hori zabaltzeko lanean hasi.

Horrela egin dira ordutik hainbat ekimen: Blagan elkartearen aurkezpen-ekitaldia bera 2016ko ekainean, 2017an ospatutako Blagan eguna eta Euskara Nazioarteko Egunean (abenduaren 3an) aurkeztutako mosaiko erraldoia, baita Hondarribia aldizkarian hilero betetzen dugun atal hau berau ere.

Ez nuke jakingo esaten ekimen horiekin bi urte eskas hauetan lortutakoa asko ala gutxi den, baina, nire uste apalean, begibistakoa da zerbait lortu lortu dugula. Datuak ikustea baino ez dago: aurkezpen-ekitaldian bertan Itsas-etxea bera ia osorik bete genuen, 300 bat lagun bilduz (eta kamiseta pila salduz ere!); Blagan egunean ere, nahiz eta eguraldia etsai izan genuen, aurreikuspen guztiak gainditu ziren “Itxeki euskarari” lelopean egindako manifestazioan, bazkari herrikoian eta ondorengo jai giroan bildutako jendearekin; eta zer esanik ez mosaiko erraldoiarekin, non, euskararen aldeko atxikimendua adierazteko herritarren 500 argazki lortzeko erronka jarri bagenuen ere, 700 baino gehiago lortu genituen.

Gainera, herritarren parte hartzea lortzeaz gain, Udalean ere zerbait mugitzea lortu dugula esango nuke. Eta horren erakusgarri dira, besteak beste: gure herriko errealitatea zein den ezagutzeko, Soziolinguistika Klusterrak Udalaren eskariz euskararen erabilerari buruzko ikerketa bat egin izana (zeina Blagan elkartearen lehen eskaeretako bat izan zen); edota mosaiko erraldoiaren kanpainarekin Hondarribiko udalak bat egin, eta abenduko ekitaldia egiten lagundu izana.

Hori guztia dela eta, uste dut Blaganek lortu duela bi urte hauetan herritarren artean, baita Udalean ere, euskararen gaia mahai gainean jartzea: Blaganek bere lekutxoa egin du (eta egiten ari da) herrian, jendea mugitzeko gaitasuna erakutsi du behin baino gehiagotan, bazkide kopurua bera ere ia hirukoiztu egin du bi urte hauetan, Udalak hainbat ekimenetan parte hartzea eragin du…

IMG-20170607-WA0002
Martxel Mariskalen “Azken zakatzak” poema liburuaren aurkezpena, jendez beteta.

Jakina, egindakoa baina askoz gehiago da egiteko dagoena, eta baliteke bi urte hauetan gehiago lor zitekeela ere. Baina, behintzat, urak mugitzea lortu dugu eta horixe da gauzak aldatzen hasteko lehenbiziko eta ezinbesteko pausoa: ohartzea Hondarribiaren etorkizuna euskaraz izatea nahi badugu, ez dela berez etorriko eta horretarako guztiok, bakoitzak beretik eta ahal duenetik, lan egin beharko dugula.

Esparruak irabazi

Kontzientziak astintzeaz gain, elkartearen beste eginkizunetako bat da euskaraz bizi nahi dugunontzat esparruak irabaztea, euskaraz normaltasunez bizi gaitezkeen une eta tokiak gero eta ugariagoak izatea, alegia. Eta horri ere ekin genion: mendi irteerak, bakarrizketa saioak, liburu aurkezpenak…

Hala ere, argi dago guk eskaintzen duguna ez dela asko, baina egia ere bada gehiena ez dagoela gure esku. Gure herriko aisialdia euskaraz izatea hondarribiar guztien kontua da: kiroldegia, kirol eta kultur elkarteak, dendak, tabernak, Udala… Eta gure eginkizuna akuilatzea da, guztiok norabide berean joan gaitezen eta hondarribiarrok denbora librea euskaraz gozatzeko aukera zabalagoa izan dezagun bultzatzea, baita horretan besteen bidelagun izatea ere.

Horretarako, gainerako eragileekin (elkarte, Udal eta, oro har, herritarrekin) elkarlana ezinbestekoa da, eta dagoeneko izan dira halakoak. Espero dut datozen urteetan horren fruituak era agerikoagoan sumatzen hastea.

Aurrera begirako erronkak

artikutza 2
Abenduko mendi irteerako une bat, Artikutzan.

Azkenik, nik esango nuke aurrera begira ditugun erronkak, orain arteko bideari jarraituz, honakoak direla: herritarron kontzientziazioan sakontzea eta aktibazioan eragitea, eta euskararentzat (azken batean, euskaraz bizi nahi dugunontzat) esparru gehiago eta esanguratsuagoak irabaztea. Eta uste dut 2018a urte garrantzitsua izan daitekeela bi arlo horietan aurrerapauso garrantzitsuak egiteko. Izan ere, aurten anbizio handiko ekimenak jarriko dira martxan gure herrian, baina berauek, Udalaren gidaritzapean aurrera eramango badira ere (eta datu hau garrantzitsua bada ere), arrakastatsuak izatekotan, herritar guztion inplikazioa eta parte hartzea eskatuko dute.

Bata, Euskaraldia. Euskal Herri osoan egingo den ekimena da, urtearen bukaera aldean egingo dena (abenduaren 3an amaituko da) eta honako hau duena helburu: ahalik eta jende gehien 11 egunez euskara hutsez bizitzea Euskal Herri osoan. Esan bezala, Hondarribian ere helduko zaio erronkari eta, Udalaz eta Blaganez gain, herritar eta eragile guztien inplikazioa exijituko duenez, euskararen aldeko kontzientziazioan eta euskaldunon aktibazioan bultzada erabakiorra izan daiteke.

Bestea, Euskararen Aholku Batzordea. 2018an Udalak aholku batzorde hau martxan jartzeko asmoa du, eta haren helburua da herriko elkarte eta erakunde nagusien (Udalaren, merkatarien, ostalarien, elkarteen, kirol taldeen, kiroldegiaren, ikastetxeen…) parte hartzearekin euskararen normalizaziorako plan estrategiko bat diseinatzea, guztiok norabide berean arraun egin dezagun. Dudarik gabe, parte hartze zabala lortu eta bertan adostutakoa betetzen bada, honek euskaraz bizi ahal izateko esparru asko eta herrian garrantzitsuak direnak irabazteko aukera paregabea eskainiko du.

mosaikoa
Mosaiko erraldoia, herritarrek bidalitako argazkiekin osatua.

Beraz, ikus dezakezuenez, xume-xume eta urratsez urrats bada ere, azken bi urteetan lortu dugu urak harrotzea, eta aurtengoa jauzi handia bilaka daiteke euskararen etorkizunarentzat gure herrian.


Ongi etorri zu ere!

Noski, aipatutako guztiak ez du esan nahi, erronka nagusi horietaz gain, ez garela bestelako gauzetan arituko. Hemen jarraituko dugu, gure ahalmenaren arabera, zuen kontzientziak astintzen, kultur ekintzak eta jaiak antolatzen, aldarrikapenak egiten eta, batez ere, euskaraz bizitzen eta gozatzen ahalegintzen.

Eta, horretarako, zuen guztion parte hartzea ongi etorria izango da, elkarrekin gehiago lor dezakegulako, denok beharrezkoak zaretelako, guztiok batera gehiago gozatuko dugulako.

Eneko Oiartzabal Gerriko

Hondarribia aldizkarian 2018ko urtarrilean argitaratua